Блогтар
Сандық экономика. Бұл не?
25 ақпан, 2019
Әнуар Буранбаев
серіктес
мақаламен
бөлісу
дерек
көздеріне
сілтеме
Сандық Экономика дегеніміз не? Трансакциялық шығындар теориясын және цифрлық технологиялар мүмкіндіктерін біріктіреміз. Сандық Экономика - трансформациялық және трансакциялық шығындарды төмендетудің мүлдем жаңа жолы.
Трансформациялық шығындар - бұл материалдың физикалық өзгеру процесін сүйемелдейтін шығындар, соның нәтижесінде біз белгілі бір құндылыққа ие өнімді аламыз.
Трансакциялық шығындар - меншік құқықтарының бір қолдан екіншісіне өтуін және осы құқықтарды қорғауды қамтамасыз ететін шығындар. Трансформациялық шығындардан айырмашылығы, Трансакциялық шығындар құнды жасау процесінің өзімен байланысты емес.
Трансакциялық шығындарды бастайық. Олар мынадай түрлерге бөлінеді:
- ақпарат іздеу шығындары;
- келіссөздер жүргізу және келісім - шарт жасасу шығындары;
- өлшеу шығындары;
- өзіндік ерекшелік шығындары және меншік құқығын қорғау;
- оппортунистік мінез-құлықтың шығындары.
Трансакциялық шығындар алмасу процесіне дейін (ex ante), алмасу процесінде және одан кейін (ex post) пайда болады. Еңбек бөлінісін тереңдету және мамандануды дамыту трансакциялық шығындардың өсуіне ықпал етеді. Олардың көлемі қоғамда үстем меншік түріне де байланысты.
Теориялық түрде әрбір түрі цифрлық технологиялар арқылы түбегейлі төмендеуі мүмкін, бұл өнімділігін арттыруға әкелуі тиіс.
Біздің ойымызша, идеалды цифрлық платформа шығынның әрбір түрін төмендетуі тиіс, осылайша тұтынушы үшін соңғы бағаны төмендетуі тиіс.
Бұл «Уберизация» феномені. Платформа шығындардың барлық бес түрін төмендетеді.
Осыған ұқсас цифрландыру терең интеграцияланған кибефизикалық жүйелерді құру есебінен трансформациялық шығындарды төмендетеді. Олардың алдыңғы технологиялардан басты айырмашылығы - қолдаушы ақпарат пен деректерді өңдеу жүйелері негізгілермен бір қатарға айналады. Мысалы, физикалық трансформация кіріс деректерімен анықталады және нақты уақыт режимінде құнды құру тізбегінде келесі кезеңдер үшін деректер ағындарын жасайды. Мұндай жұмыс түрі сенсорлардың, актуаторлардың және басқа да атқарушы механизмдердің және оларды нақты уақытта алгоритмдерге негізделген басқару жүйесінің синхронды жұмысын талап етеді, олар адамды қоспағанда, оңай цифрланады.
Сандық экономика «қатты» және «жұмсақ» сандық инфрақұрылымның қолжетімділігі, сапасы мен қауіпсіздігіне өте талап етеді.
Біз Цифрлық Қазақстан мемлекеттік бағдарламасын қайта қарау және оны орталық және жергілікті атқарушы органдардың бақылауындағы бағыттарға шоғырландыру қажет деп санаймыз:
1. Бизнес пен халық шоғырланған жерлерде қолжетімді және сапалы сандық инфрақұрылым.
2. Цифрлық технологияларды енгізу бойынша бизнес үшін директивадан дескриптивті ынталандырушы реттеуге ауысу.
3. Трансформациялық шығындарды төмендету және халық пен бизнес үшін мемлекет генерациялайтын трансакциялық шығындарды төмендету мақсатында мемлекеттік қызметтер көрсету процесіне цифрлық технологияларды директивалық енгізу.
4. Квазимемлекеттік сектордың бизнес модельдерін директивалық цифрландыру
Жай сөзбен айтатын болсақ, онда:
1. Мемлекеттік қызметтерді ұсыну туралы шешім қабылдауды жасанды интеллект платформаларына аудару. Егер жеңілірек болса, шешімді қабылдау кезеңінде мемлекет өкілін алып тастау, оны ИИ-ге беру. Бұл бірінші кезекте мемлекеттік қаражатты бөлу жүргізілетін үдерістерге: субсидиялар, салықтық жеңілдіктер, халықты және бизнесті тікелей қолдау шаралары және т.б. қатысты болуы тиіс.
2. Бизнесті цифрландыруға мәжбүрлеуді тоқтату. Оның орнына тиімділік үлгісін көрсету үшін квазимемсекторға көңіл бөлінеді. Ықтималдықтың жоғары үлесі бар квазимемсектор кәсіпорындарының көп бөлігі алгоритмдермен ауыстырылуы мүмкін, өйткені оларда операциялық қызметтің нормативтік моделі бар.
Нарықта жұмыс істейтін квазилер олардың бизнес моделіне цифрларды енгізуден тиімділік үлгісін көрсетуі тиіс.
Кәсіпорынға қолдау шараларын ұсынудың жеке жағдайын қарастырайық. Барлық талап етілетін ақпарат түсінікті пайдаланушы интерфейсі арқылы, мемлекет өкілдерімен байланыссыз онлайн жүктелуі тиіс. Мақұлдау немесе бас тарту туралы шешім қабылдау алгоритмдерге негізделеді, демек, ИИ қабылдануы мүмкін. Шешім қабылдау процесінде барлық мемлекеттік деректер қорына, әлеуметтік желілер мен жаһандық желіге қосылған ИИ қолдау алушы туралы ақпаратты мемлекеттік ұйымның кез келген талдауының жақсы және объективті ақпаратын жинай және талдай алады. Ол үшін іріктеудің нақты критерийлерін және бағалау алгоритмдерін тапсырма қажет болады. Шешім қабылдайтын тұлғаның қалауы бойынша екі жақты түсіндіруді қамтитын немесе түсіндіруді қалдыратын қандай да бір нормаларсыз.
Ең дұрысы, фискалдық саясаттың екі бөлігі - салық жинау және субсидиялар бөлу (мемлекеттік қолдаудың кез келген түрі) - платформаларға кетуге тиіс, ал шешімдер қабылдау ИИ жасауға тиіс.
мақаламен
бөлісу
дерек
көздеріне
сілтеме
барлығын көрү