қаз

Блогтар

Шеткі аймақтардан қашып шығу

1 шілде, 2019

site

Мадина Кабдуалиева

Сарапшы

мақаламен
бөлісу

дерек
көздеріне
сілтеме

https://www.facebook.com/CenterResearchConsulting/posts/2423806297851727

Қаланың географиялық орналасуы оның қандай бәсекелік артықшылықтарға ие болуына тікелей байланысты. Бұл тек климат, ландшафт және пайдалы қазбалар туралы ғана емес. Қаланың ортасы оның даму бағытын анықтайды. Бұл әсіресе жаһандық қалалар картасында байқалады. Ол үш маңызды үрдісті көрсетеді.

1. Барлық жаһандық қалалар әлемнің белгілі бір өңірлерінде шоғырланған. Батыс Еуропа, солтүстік-шығыс Азия, АҚШ шығыс және батыс жағалауы жаһандық қалалардың ең көп санын шоғырландырады.

2. Қалалардың әрбір кластерінде қала-орталық бар. Әдетте бұл тек өз өңірінде ғана емес, сонымен қатар әлемде маңызды рөл атқаратын тығыз қоныстанған, бай қала. Бұл қалалар - Нью-Йорк, Токио, Сингапур, Лондон, Шанхай, Париж, Гонконг, Лос-Анджелес, Пекин, Сеул, Осака және Мәскеу.

3. Қала-орталықтардың айналасында әр түрлі көлемдегі, бірақ дамыған орталықтардан кем келетін басқа қалалар орналасқан.
Осыдан, қалалар бір-бірінен оқшауланып емес, тұтас дамиды және дамыған қалалардың пайда болуы кездейсоқ емес.

Бұл құбылыс экономика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Пол Кругман әзірлеген «орталық-шеткі аймақ» моделінде түсіндіріледі. Модель логикасы өте қарапайым.

1.Елде бір немесе бірнеше ірі қала – орталықтар болады. Неғұрлым дамыған және тартымды бола отырып, олар аз дамыған шеткі аймақ ресурстарын «тартып» алады.

2. Өзіне дарындарды жинай отырып, ірі қалалар жылдам дамып, кейіннен жақын маңдағы өңірлерге берілетін инновацияларды қалыптастырады. «Инновациялардың диффузиясы» деп аталады.

3. Нәтижесінде, орталықтарды көтеру қоғамдық дамуды ынталандырады: шеткі аймақтар жарты-шеткі аймақтарға айналады, ал кейін басқа орталыққа ығысуы  мүмкін.
Бұл бақылауларды біздің контексте қолданамыз. Қазақстанның тіпті жаһандық қалалардың шағын кластері жоқ. Қазіргі уақытта бізде әсері біздің елден тыс жерлерге таралатын күшті магниттер жоқ.

Шағын және орта қалалар шеткі аймақ рөлінде. Мысалы-Самар-Тольяттинск агломерациясына жақын орналасқан Орал осы рөлді өзіне алды. Халқының саны 500 мыңнан асатындары әлі күнге дейін өзінің лайықты орны үшін күреседі. Олардың ішінде Орталық Азиядағы ең жоғары ұстанымы бар жаһандық қала болып табылатын Алматы өңірдің орталығына айналуға барынша әлеуетке ие, бірақ бұған мүлдем кепілдік берілмеген.

Халық саны Алматы минимумынан 2-4 есе асатын Ташкент, Үрімші және Тегеранның параллельді өсуін ескеру қажет. Олардың белсенді дамуы жағдайында Алматы шеткері қалу қаупі бар.

Осындай тәуекел басқа елдермен шекараға жақын басқа да ірі қазақстандық қалалар - Нұр-Сұлтан, Ақтөбе, Шымкент үшін де ықтимал. «Бір белдеу - бір жол» бастамасы және ЕАЭО өңірдегі ауырлық орталығын бөлуге тікелей әсер етеді.

мақаламен
бөлісу

дерек
көздеріне
сілтеме

https://www.facebook.com/CenterResearchConsulting/posts/2423806297851727

барлығын көрү

Талдау

толығырақ

Блогтар

толығырақ

Жаңалықтар

толығырақ
site