қаз

Блогтар

САЛАЛЫҚ КЛАСТЕРЛЕР: 1+1=3?

25 маусым, 2020

site

Мәдина Кабдуалиева

аға сарапшы

мақаламен
бөлісу

дерек
көздеріне
сілтеме

https://www.facebook.com/CenterResearchConsulting/posts/2736018169963870

Егер мәселе шешілмейтін болса - оған басқаша көзқараспен қараңыз. Кеңістіктік саясат жағдайында нақты саланың призмасы арқылы өңірдің дамуын қарастыру өзекті бола түсуде – оның орнына кластерлік тәсілдеме келуде.

Көптеген алғашқы қауымдастықтар үшін «кластер» сөзі Сан-Францискодағы Силикон алқабымен, Лондондағы Ситимен және Сеулдегі Цифрлық қаламен байланысты. Алайда, жиірек бұнымен салалық кластер туралы түсінік шектеледі.

Бұл посттың мақсаты - 3 басты сұраққа жауап бере отырып, салалық кластерлер бойынша өзіндік «халықтың сауатсыздығын жоюды» өткізу.

1.    Кластер дегеніміз не?

Кластерлер - өзара байланысты салалардың географиялық шоғырлануы. Кластерлер екі түрге бөлінеді: оған жататын салалардың санатына байланысты саудаланатын және жергілікті. 

Бірінші санатқа одан әрі басқа өңірлер мен мемлекеттерге сатылатын тауарлар мен қызметтерді өндіретін салалар жатады. Жұмыспен қамтудың шоғырлануы өңірден өңірге қарай айтарлықтай өзгереді. Мысалдар: түсті металдар мен қорытпаларды өңдеу, автомобильдерді өндіру, компьютерлік ойындарды шығару.

Екіншісіне - негізінен жергілікті нарық үшін тауарлар мен қызметтер жасайтын салалар жатады. Олардың басқа өңірлермен бәсекелестігі шектеулі. Оларда жұмыспен қамту мемлекет бойынша біркелкі бөлінген және өңірдегі халық санына пропорционалды. Көптеген қызметтер көрсетіледі: мемлекеттік басқару, денсаулық сақтау, коммуналдық қызметтер, бөлшек сауданың көптеген түрлері, құрылыс.

Тура осы саудаланатын кластерлер аса қызығушылық танытады: дәл солар өңірдің бәсекеге қабілеттілігін анықтайды, оның инновациялық деңгейін анықтайды және жергілікті салаларды өз тауарлары мен қызметтеріне сұраныс жасай отырып, өзінің артынан «тартады». Брукинг институтына сәйкес, дамыған саудаланатын кластердің болуы елде жаһандық қаланың пайда болуы үшін қажет.

2.    Салалар тобын кластерге не айналдырады?

Географиялық байланыстылықтан басқа, кластерге кіретін салалар арасындағы байланыстар өндіріс үшін қажетті жалпы дағдылар арқылы көрінеді, сондай-ақ нарықтағы сұраныс пен ұсыныстың өзгеруіне ұқсас.

Сол себепті кластерлік талдау тауарлар мен қызметтерді өндіру процестерінің ұқсастығына шоғырланған Солтүстік Америка елдеріндегі NAICS және Еуропадағы NACE (қазақстандық ЭҚЖЖ аналогы) сияқты салалардың қолданыстағы жіктеуіштеріне қайшы келуі мүмкін.

Стандартты жіктеуіштер сонымен қатар салалық кәсіпорындардың басқа ұйымдармен байланысын да ескермейді: кластерлер университеттерге, «ми орталықтары» мен білім беру, ақпараттық, зерттеу және техникалық қолдауды көрсететін сауда қауымдастықтарына кіруі мүмкін. Тарихи көптеген кластерлер өңірді білікті кадрлармен «қамтамасыз ететін» білім беру мекемелерінің айналасында қалыптасты.

3.    Неліктен кластерлерді дамыту жеке салалардың дамуына қарағанда тиімді?

Жүйелілік хаосты жеңеді. Жаһандануға қарамастан, орналасуы дегенмен әлі де маңызды. Әрбір сала басқасына тәуелсіз әрекет еткенде және шоғырланудың бірыңғай нүктесі болмаған кезде, неғұрлым тиімді салық режимін, коммуналдық және еңбек шығындарын оңтайландыруды іздеуде өндіріс тізбегінің «созылуы» жиі орын алады. Компанияның өзі бір локацияда, оған қажетті кадрлар екіншісінде, ал өндірістік қуаттар үшінші локацияда орналасқан. Мұның бәрі бизнеске қосымша шығындарды: басқарушылық, рекрутингтік, көліктік шығындарды жүктейді. Барлық процесті бақылау мүмкін еместігінен қажетті сенім туындамайды, бұл трансакциялық шығындарды арттырады. Мемлекет «инъекциялары» өз тиімділігін жоғалтады: қолдау ұсақталған болады және үлкен ресурстарды талап етеді.

Кластердің географиялық жақындығына байланысты дамуы кезінде кәсіпорындарда жеткізушілер мен таланттарға, мамандандырылған ақпаратқа және қолдау көрсететін институттарға жақсартылған қолжетімділік пайда болады. Мұндай бизнес-ортада білім неғұрлым тиімді жинақталады және өнімділік өсетін болады: инновацияларды дамытуға ынталар артады, кәсіпорындар желіде қалу үшін өз беделіне жұмыс істей бастайды, ол сенімді нығайтады. Мемлекет өңірлік саясатты мақсатты түрде жүргізе алады: мысалы, бүкіл ел бойынша жеке кәсіпорындарды емес, кластер орналасқан нақты өңірді қажетті инфрақұрылыммен қамтамасыз ете алады.

Дерек көздері:
1.    Портер, М. (2003). Өңірлердің экономикалық қызметі.
2.    Брукинг институты. (2016). Жаһандық қалалардың жаңа анықтамасы.

мақаламен
бөлісу

дерек
көздеріне
сілтеме

https://www.facebook.com/CenterResearchConsulting/posts/2736018169963870

барлығын көрү

Талдау

толығырақ

Блогтар

толығырақ

Жаңалықтар

толығырақ
site