қаз

Блогтар

Ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттауға толық тыйым салу неге әкеп соқтырар еді («егер?» сценарийі)?

4 тамыз 2020

site

Айгерим Кушумбаева

Сарапшы

мақаламен
бөлісу

дерек
көздеріне
сілтеме

https://www.facebook.com/CenterResearchConsulting/posts/2770207856544901

CGE моделінің көмегімен симуляциялар туралы посттар сериясын жалғастыра отырып, біз ҚР ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспортын толық (100%) жабу – кезекті «шок» туралы қысқаша шолуды ұсынамыз.

Соңғы жылдары біз құн құру тізбегі бойынша жоғары жылжу және азық-түлік қауіпсіздігіне қол жеткізу мақсатында ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттауға ішінара тыйым салудың прецеденттерін байқаймыз. Мұндай ұсыныстар коронавирустық пандемия жағдайында жиі айтыла бастады. Бұл шок экстремалды және гипотетикалық болып табылады, бірақ ел экономикасы қай бағытта қозғалатынын түсіну маңызды.

Төменде біз салалық және аймақтық көрсеткіштерге ұзақ мерзімді әсерді қарастырамыз. Ауыл шаруашылығы өнімі (ЭҚЖЖ 01) балық аулау және орман шаруашылығынсыз есепке алынады. Салыстыру базалық сценарийлермен, яғни 2018 жылғы экономиканың жай-күйімен жүзеге асырылады.

Салалар арасында айқын себептер бойынша ең күшті теріс әсер ауыл шаруашылығына тиесілі – экспортқа толық тыйым салу шығарылымның 7% – ға (балық аулау мен орман шаруашылығымен қоса орташа құлдырау-6,3%) төмендеуіне әкеп соқтырар еді. Өңдеуші өнеркәсіп секторлары (ӨӨ) бенефициарлар болар еді.

Шығаруға негізгі әсер жұмыс күшінің ауыл шаруашылығынан (-12,3%) ӨӨ төмен технологиялық секторларына (азық-түлік және сусындар, тоқыма, былғары бұйымдары) көшуі есебінен қамтамасыз етіледі . Мәселен, тоқыма өнеркәсібінде жұмыспен қамту 13,8% – ға, азық-түлік өнімдері мен сусындар өндірісінде-5,4% - ға өскен болар еді. Мұндай әсер біліктілігі төмен жұмыс күшінің жоғары біліктілікті талап етпейтін баламалы көп еңбекті қажет ететін секторларға ауысуы туралы модельдің болжамына негізделген.

Өңірлік бөліністе жұмыс күші СҚО, Түркістан, Алматы және Ақмола облыстарының ауыл шаруашылығынан Шымкент қ. мен Қарағанды облысына көшер еді, олар ӨӨ-ның төмен және орта-технологиялық секторларына маманданған.

Алайда, жоғарыда аталған әсерлер макро деңгейде айтарлықтай өзгерістерге әкелмейді. Мәселен, СҚО ЖӨӨ-нің 4% құлауын қоспағанда, өзге өңірлер қатты зардап шекпейді, БІРАҚ экспортқа тыйым салудан да пайда көрмейді. Ел деңгейінде нақты ЖІӨ де өзгеріссіз қалады.

Халықтың номиналды табысының аздап төмендеуі ауыл шаруашылығында жұмыс істейтіндердің бір бөлігі еңбек нарығынан толығымен кетіп, жалақысыз қалатындығымен байланысты.

Ауыл шаруашылығы өнімдерін импорт алмастыру тұрғысынан алғанда, ол ішінара болады – импорт 28% - ға төмендейді, жергілікті нарық үшін шығару 4% - ға өседі.

Алайда, жалпы шығарылымның (екі нарыққа да) 7% - ға төмендеуі бұрын экспортқа жіберілетін барлық өнім ішкі нарыққа қайта БАҒЫТТАЛМАЙТЫНЫН көрсетеді. 2019 жылы экспортқа тыйым салынған кезде ІҚМ терісін сатудан бас тарту прецеденті болған экономикалық мақсатқа сай келмегендіктен, оның бір бөлігі іштей сатылмайды.

Бір сөзбен айтқанда, ішкі нарықты қолдауға бағытталған шаралар даулы тиімділікке ие. Бір жағынан, олардың экономикаға әсері соншалықты маңызды емес және көбінесе теріс болып келеді.
Екінші жағынан, мұндай тыйымдар кейбір отандық өндірушілерді басқаларының пайдасына қарай кемсітеді, бұл әрқашан күтілетін іс-әрекетке әкелмейді (ауыл шаруашылығы өндірушілері өнімді ішкі нарықта төмендетілген бағамен сатуға мәжбүр).

«Win-win» ұзақ мерзімді негізделген стратегия болып табылады.

мақаламен
бөлісу

дерек
көздеріне
сілтеме

https://www.facebook.com/CenterResearchConsulting/posts/2770207856544901

барлығын көрү

Талдау

толығырақ

Блогтар

толығырақ

Жаңалықтар

толығырақ
site